Tag Archives: mitologia

Ilunak argitu ziren atzo Ataunen

Hala idatzi zuen Joxemiel Barandiaranek Euskal Herriaren Mitologia liburuan:

“Gizakiak, unibertso fisikoaren edo neurri batean bere zerbitzura jartzea lortu duen eragile naturalaren jokaera normalei dagozkien fenomenoen ikuskeraz gainera, eta aztertuak ditugun adierazpenen ikuskera magiko eta halabeharrezkoez gainera, bada munduaren beste ikuskera bat ere, non ustez espirituak edo jainkoek biziaraziak diren numenek eta indarrek zeregin garrantzizko bat betetzen duten eta herri sineskizun eta elezahar anitzetan gardentzen diren.”

Bart, iluntzean, hitz horiek inoizko zentzu handiena hartu zuten. Munduaren beste ikuskera hori, atzo gardendu eta bizitu izan genuen Ataungo Barandiaran Museoan elkartu ginen 1500 lagun baino gehiagok.

Gau magiko eta ziraragarria izango zela agindu genuen, eta hala izan zen hasiera-hasieratik. Etzen izaki magikorik falta izan: Torto, Sorginak, Lamiak, Izugarri, Sanmartintxiki, Jentilak…

Jentilbaratzako kideoi zer esan. Iaz hitzik gabe geratu ginen, oraingoan badugu elerik. Ez da Euskal Herri osoan horrelako herri-ekimenik, herri oso bat eskutik heldu eta mundu mitologikoa hedatzeko helburuz hainbeste bilera, entsegu eta prestaketa lanik egiten duenik. Bidelagun mundialak zarete eta esker oneko hitzak besterik ez ditugu zuentzat. Beste behin, huts egin ez ezik, goititu egin zarete. Zorionak bihotzez.

Zuei, bisitari maiteoi, eskerrak eman nahi dizkizuegu, atzoko egun ederra gurekin eta familiartean bizitzera etortzeagatik. Uste baino ausart gehiago gerturatu zineten eta eskertzekoa da ibilbide osoan izandako jarrera eta pazientzia. Bidenabar ohartxo bat, sekretutxo bat, txutxu-mutxu bat… badugu sorpresa gehiago urtea amaitu aurretik, Mundu Mitologikoan murgiltzeko aukera gehiago izango duzue Barandiaran Museoan… baina momentuz ezin dizuegu askoz gehiago aurreratu… soilik mundiala izango dela… shhhhhh….

Gogoratu: Gaua Gauezkoentzat da.

Hurren arte!

Barandiaran Museoa

 

 

Aralar, ingurumen hezkuntzaren eszenatoki

Ikasturtea amaitzear den honetan, atzera begira jarri eta Aralarko Parketxean esperientzia ederrak bizi izan ditugula ohartu gara. 1.500 ikasletik gora igaro dira ikasturte honetan Ataundik eta makina bat jarduera egin ditugu haiekin, tartean Aralarko Natura Parkearen sekretuak ezagutzeko mendi-ibilaldiak, gure arbasoen ohitura-zaharrak berreskuratzeko elikadura tailerrak, mundu mitologikoan murgiltzeko tailer magikoak, arkeologo baten lana azalean sentitzeko jarduerak, baserriko mundua barrutik ezagutzeko jolasak, eta askoz ere gehiago!

Etorkizuneko lur hauetako zaindariak izango dira ikasle hauek eta orain landatutako haziak etorkizun batean baso bilakatuko direlakoan gaude.

2017 ikasturtea

Amaitu ditugu beraz ikasturte hontako ikastetxeetako egonaldi eta ingurumen-hekzuntza jarduerak eta orain atseden apur bat hartu eta indarberrituta hasiko dugu 2017-2018 ikasturtea, berriro ere inguruotako ondare natural zein kulturala lau haizetara zabaltzeko prest!

 

Eta amets egin genuen…

Atzo, igandez, gauza oso bitxiak gertatu  ziren Lizarrustiko basoan. Goiz misteriotsua izan zen, hasiera-hasieratik amaierara arte. Misteriotsua, magikoa eta… mitologikoa.

500 pertsonatik gora elkartu ginen Aralarko Parketxean, Lizarrustiko baso berezitik ibilaldi eder bat egin asmoz. Eskuak hotzez, baina arnasa bero.

dsc_0084

Hantxe abiatu ginen maldan gora, goizeko 10:00ak aldera, eta hara non, jentil bat ikusi genuen mailoan gora igota, laino artean adarra joz. Lurralde magikoaren zaintzaileak dira eta gainontzeko jentilei abisu ematen ari zen, jende arrotza ari zela basoan sartzen eta adi ibiltzeko gurekin. Haurrak ezin sinetsirik zeuden.

dsc_0089

Laster, asto bat topatu genuen, bakar-bakarrik arrantzaka. Ze arraio ari zen gertatzen? Norena ote zen asto hori? Haurrek dagoeneko begiak erne zituzten, eta belarriak adi. Askok, Olentzeorena izango zela pentsatuko zuten, baina isil-isilik geratu ziren, zer gerta ere.

dsc_0097

Pausu batzuk aurrera, Martin Beltzekin egin genuen topo. Ikazkinak, ikatza urre bihurtzen zuela esan zigun eta baita urrezko txanponak erakutsi ere. Baso honetan ongietorriak ez ginela ere esan zigun, lurralde arriskutsua zela hau, basahuntz eta otsoez gain, sorginak, basajaunak eta torto bera ere inguruotan bizi zirela eta azti ibiltzeko!

Allekuazpiko behatokitik gertu, txondor eder baten ondoan, bi gizonekin egin genuen topo, nagusia eta morroia. Martin Beltzi zakua lapurtu zioten, baina, urrezko txanponak ikatz-errautsez eginak zeudela konturatu ziren gero. Arraioa! Hauek, Aralarko azken gaizkile eta kontrabandistak izango ziren, ziur asko…

bdr

Pagadi berde sakonetik jarraitu genuen guk eta neskatxa ilegorri batekin egin genuen topo. Zuhaitz-enbor batean eserita zegoen, ilea orrazten, patxada ederrean. Hark esan zigunez, Pagomari zen bere izena eta ikusitako astoa, Martin Beltzen andregaia zela argitu zigun. Ikustekoak izan ziren haurren harridura aurpegiak!

dsc_0135

Basoa arraro sumatu genuen, oilarrak kukurrukuka eguerdiz, otsoak uluka goizez…

Halako batean, galdutako neska txiki bat ikusi genuen, negarrez. Kobaren ataritik Torto agertu zen, neskatxari lagundu asmoz. Tortok pauso bat aurrera ematen zuen aldiro, haurrek, pausu bat atzera. Ez da ez makala, ez, begibakarra…

dsc_0159

Orbelezko sakonune batean, sorgin taldetxo bat aurkitu genuen, datorkigun negu latza igarotzeko egurra biltzen. Marimunduko ere bertan zen eta Pagomariri gertatutakoa kontatu zigun, ezusteko ederra… Sanmartin Txikirekin ere egin genuen topo, aurretik ikusitako gauza batzuk argitu zizkigun eta aurreraxeago gaztaiñerre usaia zegoela ohartarazi zigun. Haurrak urduri zeuden, susmatzen baitzuten nondik etor zitekeen usai hura…

dsc_0185

Allekuazpiko basoan aurrera, gaiztaiñerre usaiari jarraituz, hara non, Olentzero eta Mari Domingi! Ezin sinetsi. A ze zorte gurea. Haiekin kontu batzuk egin ondoren, gaztainak banatu zituzten, gutunen truk. Elkarrekin abestu genuen guztiok eta hantxe utzi genituen, opariak ekarriko dituen astoarekin batera, gaztainak erre eta ikatza eginez. Igandera arte, Olentzero!

dsc_0220

dsc_0230
Ederra izan zen ibilaldia, paregabea, hemen jarritakoez gain beste hamaika sorpresaz betea. Etzi Jose Migel Barandiaran hil zela 25 urte beteko dira, eta hari zor dizkiogu atzo ikusitakoak. Hark bildu zituen atzo bertatik-bertara gozatutako kondaira eta leiendak eta guk, bizia eman besterik ez diegu egin kondairoi. Ataunen bizirik dago mitologia, inoiz baino biziago.

dsc_0142

Aralarko Parketxetik, Barandiaran Museo eta Lizarrustitik, miloi bat esker eman nahi dizkiegu atzo Lizarrustira gerturatu ziren familia guztiei, izandako jarreragatik eta sortutako giro goxoagatik! Jentilbaratza Elkarteari, beste behin, zorionak, bikain aritu zineten, eta egindako lanaren ondorio dira atzoko haurren ilusio aurpegiak. Gauza ederragorik ba ote dago?

Sinesten dugun artean biziko dira sorginak, lamiak, torto, basajaunak, jentilak eta Marimunduko. Segi dezagun beraz ametsetan! Hurren arte!

 

 

“Jentilak eta Olentzero” ibilaldia BETETA

Aralarko Parketxean abenduaren 18an, igandez, ospatuko dugun “Jentilak eta Olentzero” ibilaldi magikorako plaza guztiak BETETA ditugu dagoeneko. Goizean zehar bete dira plaza guztiak.

jentilak-eta-olentzero_2016-beteta

Mila esker izena eman duzuen guztioi, egun magikoa izango dela ziurtatzen dizuegu!

Jende ugari ari zarete deitzen eta pena handiz plazak beteta daudela esaten ari gatzaizue.

Dena den, Olentzeroren inguruan beste jarduera bat proposatzen dizuegu, oraingoan Aralartik Aizkorrira salto eginez, Zegamako Anduetza Parketxean. Informazio gehiagorako sakatu hemen.

“Jentilak eta Olentzero”, izen-ematea zabalik

Abenduaren 18an, igandez, “Jentilak eta Olentzero” ibilaldi magikoa ospatuko dugu Aralarko Parketxean, inguruotako mundu mitologikoa hedatzea helburu izango duena.

Izen-ematea zabalik egongo da gaurtik aurrera, eta antolakuntzatik erreserba berandu baino lehen egitea gomendatzen dizuegu, plazak mugatuak izango direnez, hauek azkar beteko direla aurreikusten baitugu.

Ausartuko al zara?

jentilak-eta-olentzero_2016

Ataun, bizi ala iraun?

Ba al du mundu mitologikoak gaur egungo bizimoduan kabidarik?

Gure baitan dago galdera horren erantzuna. Iraganean pisu handia zuen mitologiak euskal kulturan, gure arbasoen egunerokotasunean habe garrantzitsua izanik. Baina argi dago azken hamarkadetan habe hori eroriz joan dela eta kondaira zein mitoak ezezagunagoak bihurtu direla, leku askotan ia desagertzeraino ere. Eta “ia” diogu, izan zelako mundu horren azken arnasa iristear zegoela arazoaz jabetu eta konponbide bat bilatzea erabaki zuen gizon bat, gizon ataundar bat, duela 25 urte utzi gintuen gizon bat.

Jose Migel Barandiaran jabetu zen, eta ondo jabetu ere, arbasoen kondaira, ipuin, mito eta kontakizunak idatziz jaso ezean, urte gutxitan inork ez zuela Torto, Marimunduko edo Etsairen berririk izango. Eta hala egin zuen, kontuok liburuetan zintzo-zintzo jaso zituen urte mordo eta luzeetan zehar. Iraunarazi egin zituen. Baina iraun eta bizi kontu bi dira.

Berak iraunarazi egin zituen. Orain, kondaira horiek bizi eta biziarazteko erantzunkizuna dugu guk.

Hortan dihardugu urte osoan zehar Barandiaran Museoan. Jose Migelek egindako lan guztia ezerezean gera ez dadin hamaika ahalegin egiten ditugu eta gaur, beste behin, egindako ahaleginarekin ezin gustorago gaude. Bide honetan bada Ataunen bidelagun dugun elkarte bat, Jentilbaratza izenekoa. Herritar xumeak, baina Barandiaranen kemenaz eginak. Gaurkoan familiei zuzendutako Euskal Herriko mito eta ipuin zaharren kontaketa saio bat egin dugu Museoan eta gure artean egon dira Marimunduko, Torto, Etsai eta beste pertsonaia batzuk ere. Zorionak egindako saioagatik, ikusten diren eta ikusten ez diren inurri lanengatik. Eta batez ere, gaur egungo gazteei mundu mitologikoan sinestarazteagatik.

dsc_0046

100 pertsonatik gora etorri dira gaur Barandiaran Museora, bi saiotan banatuak. Eskerrikasko gerturatutako guztioi eta Marimundukok esan dizuen moduan, segi zuen haurrei ipuinak kontatzen! Gogoan izan… “Direnik ez da sinistu behar, ez direnik ez da esan behar”. Abendurako beste sorpresa “magiko” bat prestatzen ari gara, aurrerago emango dizuegu honen berri!

Gaurkoan norbait etorri ezinik geratu bada, datorren larunbat arratsaldez beste aukera bat izango du Zegamako Anduetza Parketxean ipuin kontaketa ikusteko. Deitu erreserba egiteko (943 802 187).

Barandiaran Museoan egindako ipuin kontaletaren bideoa duzue hemen, Goierri Telebistak eginikoa: http://www.gitb.eus/azken-berriak/9042-ipuin-kontaketa-antzeztua-ataunen-aita-barandiaran-omentzeko

Gau magikoa atzokoa Ataunen

Zer esan, hitzik gabe uzten duen atzokoa bezalako gau baten ondorengo ajez. Hitz asko datozkigu burura; liluragarria, ikusgarria, txundigarria, harrigarria, magikoa… eta guztiak motz geratzen zaizkigu atzo Ataunen bizi genuena adierazteko.

V. Gau Ibilaldi Mitologikoa ospatu genuen bart, Joxemiel Barandiaranek jasotako kondaira eta esaunda zaharrak munduari zabaltzea helburu zuena.

Urteroko legez eta inoiz baino ozenago, Barandiaran Museotik gure eskerrik beroenak eta zorionik zintzoenak Jentilbaratzako kideei, hilabeteetan egindako lan izugarriagatik. Atzokoa iraupen-karrera baten azken txanpa izan bazen ere, atzetik datorren lanaren emaitza izan zen azken finean. Zorionak. Luxu handia da Joxemielen eta mundu mitologikoa hedatzeko lanetan horrelako bidelagunak edukitzea.

Eta nola ez, mila esker ere, atzoko egunez Ataunera etorritako familia eta partehartzaile guztiei (1.000 pertsonatik gora elkartu ginen), izandako jarreragatik, pazientziagatik eta gure ondare kulturalaz gozatzeko egindako ahaleginagatik!

Joxemielek hau ikusiko balu!…

Hona hemen atzoko argazki batzuk.

 

Alleku, Alleku… jentilen bizileku

“Alleku, Alleku… jentilen bizileku” esaten omen zuten Lizarrusti inguruko baserritarrek.

Eta ez zuten arrazoi gutxi. Atzo bertatik bertara jentilak ikusteko aukera izan genuen Lizarrusti inguruko Allekuko basoetan zehar beren eguneroko lanak egiten (ehizean, adarra joz gainontzeko jentilak abisatzen…).

Jentilekin soilik ez, Aralarko zenbait izaki mitologikorekin ere egin genuen topo: Akerbeltz, Mateo Txistu, Marisorgin, basagizona, Zezengorri, Sanmartintxiki, Torto eta nola ez… gure ikazkin maitea, Olentzero.

DSC_0076

Olentzeroren zain egon ziren familiako txikienak ibilaldiaren hasiera-hasieratik. Marisorginek eta basagizonak ohartarazi ziguten Olentzero inguruan sumatu zutela, haren sua ikusi zuten eta. Azkenean, basoko abentura horretan hainbat izakirekin topo egin ostean, Olentzero gaztainak erretzen ikusi genuen. Ikatza egin osteko nekea arintzeko atseden hartzen ari zen bertan. Txikienekin kontu batzuk egin ondoren, beren eskutitzak zuzenean eskura emateko aukera izan zuten eta trukean Olentzerok eta Maridomingik gaztaina batzuk luzatu zizkien.

DSC_0146

300 pertsonatik gora etorri ziren atzo eta Aralarko Parketxetik, eskerrak eman beharrean gaude. Batetik, bertaratu ziren familien jarrera paregabea izan zelako eta txikienek Joxemiel Barandiaranek jasotako kondairekin, nahigabe, gozatu zutelako. Eta nola ez, Jentilbaratzaren lan bikaina ere azpimarratu behar dugu, beste behin ere, goiza magikoa bihurtu zutelako.

Guk hemen, Ataunen, Barandiaran Museo zein Lizarrustiko Parketxean jarraituko dugu jarduera hauek antolatzen, mundu mitologikoa gal ez dadin saiatzen eta gure Joxemielen lanen soka eten ez dadin lan egiten.

Atzoko ibilaldiko argazki gehiago ikusteko sakatu hemen.

Milesker beste behin ere!

Marimunduko, tartalo, Martin Txiki …Anduetzan

P1070406

Pertsonai mitologikoez bete da gaur Anduetza Parketxea; bertan izan baitira bi ipuin kontaketa saio.

 

Jentilbaratza Kultur Elkarteko kideek, Jose Migel Barandiaranek jasotako ipuin mitologiko ugari kontatu dituzte.

Copia de P1070397

Jendez gainezka izan diren bi sesio hauetarako, aurten mito berriekin etorri dira eta bai heldu eta bai ume guztiak adi-adi egon dira; eskerrik asko etorritako guztiei!

Lizarrustiko ibilaldi magikoa BETETA

Abenduaren 19rako antolatutako ibilaldi magikoa BETETA dagoela jakinarazten dizuegu.

Mila esker beste behin ere izena eman duzuenoi,  datorren larunbatean ikusiko dugu elkar Lizarrustin, eta lekurik gabe geratu zaretenoi zuen helbide elektronikoak uztea gomendatzen dizuegu, hurrengo jardueretan zuzenean hauen berri izan dezazuen (bidali email bat barandiaran@gipuzkoamendizmendi.net helbidera).

Jentilak, Olentzero_2015, BETETA